virastaran.net/a/20511

چرا نه؟ چرا که نه؟

آموزش, گرته‌برداری‌ستیزی, ویرایش زبانی, ویرایش و درست‌نویسی

دو تعبیر «چرا نه؟» و «چرا که نه؟» گرته‌برداری ناروایی است که از زبان فرانسوی و انگلیسی به فارسی راه یافته است. ابوالحسن نجفی در غلط ننویسیم دراین‌باره توضیحاتی آورده و آن‌ها را ناصحیح قلمداد کرده است؛ اما آن توضیحات چنان‌که باید، کامل نیست و به‌درستی معلوم نمی‌کند این دو تعبیر در چه جاهایی غلط است.

معادل این تعبیر در فرانسوی و انگلیسی حاوی معنیِ تأیید و پذیرفتن است و همین معنی است که در فارسی غلط محسوب می‌شود؛ مثلاً:

ـ امشب بیا به مهمانی برویم.

ـ باشد. چرا نه؟ (چرا که نه؟)

و مثلاً «چرا نه؟» در نمونۀ زیر کاملاً طبیعی و بی‌اشکال است:

ـ دوست داری با من بیایی سر کلاس؟

ـ نه.

ـ چرا نه؟

درواقع، فارسی‌زبان به‌طور طبیعی «چرا نه؟» را در جواب جمله‌ای می‌گوید که حاوی نفیِ چیزی باشد؛ درست همان‌گونه که در نمونۀ بالا از چراییِ پاسخِ منفی پرسش می‌شود. به‌سخن دیگر، پاسخِ «نه» داده شده و پرسنده در پی این است که بداند چرا جواب «نه» داده شده است. این در حالی است که در کاربرد گرته‌برداری‌شدۀ این عبارت ابداً چنین معنایی مدنظر نیست؛ بلکه معنیِ تأیید و موافقت از آن برداشت می‌شود.

«چرا که نه؟» گذشته از ایراد معنایی ذکرشده، ازنظر دستوری نیز صحیح نیست؛ زیرا «چرا» ادات پرسش است و در جمله‌های پرسشی‌ای که با «چرا» آغاز می‌شود، پس از «چرا» هیچ‌وقت «که» نمی‌آید؛ مثلاً:

ـ چرا اذیتم می‌کنی؟

ـ چرا درس نمی‌خوانی؟

ـ چرا از چشمت افتادم؟

هنگامی هم که پس از «چرا»، «که» می‌آید، اساساً بافتِ جمله پرسشی نیست؛ بلکه خبری است و «چراکه» برروی‌هم یک حرف ربط مرکب می‌سازد:

ـ موقعیت اقتضا می‌کند بیش از این اصرار نکنید؛ «چراکه» مسئولان مخالف‌اند.

درنتیجه، «چرا که نه؟» در جملۀ پرسشی همیشه غلط است و «چرا نه؟» در مواقعی که در معنی تأیید و موافقت به کار می‌رود. در چنین جایگاهی، بسته به موقعیت کلام، می‌توان از واژه‌ها و جمله‌های رنگ‌به‌رنگی برای نشان‌دادن موافقت استفاده کرد؛ مانند «باشد»، «حتماً»، «با کمال میل»، «باعث افتخار است»، «پایه‌ام».

2 دیدگاه. دیدگاه خود را ثبت کنید

  • Avatar
    مصطفا الف
    8مرداد 1398، 13:34

    دست‌کم حافظ با نویسنده‌ی این مطلب موافق نیست:

    «چرا نه در پی عزم دیار خود باشم
    چرا نه خاک سر کوی یار خود باشم

    غم غریبی و غربت چو بر نمی‌تابم
    به شهر خود روم و شهریار خود باشم»

    پاسخ
  • Avatar
    زبان فارسی عشقه
    2مهر 1398، 07:31

    چه قدر قشنگ بود. دستتون درد نکنه ، کیف کردیم.

    پاسخ

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Fill out this field
Fill out this field
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.

− 2 = 1

فهرست
کپی شد