virastaran.net/a/12322

توجه‌شان یا توجهشان؟

آموزش, دستورخط, ویرایش صوری, ویرایش و درست‌نویسی

دستورخط فرهنگستان-دستور خط فرهنگستان-دستور خط-رسم‌الخط-رسم الخط-ویراستاران

توجه‌شان را جلب کن.
گِره‌مان را بگشا.
فرمانده‌ات را دیدی؟
شکم فربه‌اش را تکانی داد.

فاصله‌گذاری تمام ضمیرهای این جمله غلط است!

نکتهٔ انحرافی‌اش است که فکر کنید «ه»های «توجه» و «گره» و «فرمانده» و «فربه» جزو «ه»های غیرملفوظ‌اند. خیر، این‌ها «ه» ملفوظ‌اند و «ه» ملفوظ صامت متصل است و ضمیرهای متصل باید به آن بچسبند: توجهشان، گرهمان، فرماندهت، فربهش. طبق جدول ضمیرها در کتابچهٔ دستورخط فرهنگستان، باید این‌ها را این‌گونه نوشت.

بله، اگر «ه» غیرملفوظ به ضمیر متصل رسید، نیم‌فاصله می‌آید: خانه‌تان، کاشانه‌اش، پروانه‌ات و… .

حال، اگر بگویید که «فربهش و فرماندهتان و توجهم و گرهش با حافظهٔ بصری ما نمی‌خواند و عجیب به‌نظر می‌رسد» باید عرض کنم:
هرجا که چهرهٔ واژه‌های ترکیب‌یافته با ضمیر، عجیب به‌نظر رسید، برای حل مسئله نیایید قاعده‌شکنی کنید؛ بلکه می‌توانید برای رهایی از این مخمصه، از راه‌حل ویرایش زبانی بهره بجویید، به‌شرط اینکه اجازهٔ ویرایش زبانی داشته باشید: فربه او، فرمانده شما، توجه من، گره او.

باز دقت کنید که «ه» ملفوظ به‌هیچ‌وجه «ی» کوچک نمی‌گیرد و عین تمام صامت‌های متصل، کسرهٔ ساده می‌گیرد که آن را هم لازم نیست بگذاریم. پس این‌ها غلط است: گرهٔ کور، فرماندهٔ عالی‌رتبه، توجهٔ شدید، فربهٔ او.

این‌هم چند واژهٔ دیگری که «ه» ملفوظ دارند: بازده، سودده، سازمان‌ده، توجیه، تشابه، مشابه، واله (حیران).

مقالات پیشنهاد شده

17 دیدگاه. دیدگاه خود را ثبت کنید

  • نکته یا شاید قاعده بسیار پرکاربرد بود که با کلامی کاملا واضح، منطقی و خلاصه بیان شد.
    سپاس فراوان از جناب باقری.

    پاسخ
  • سپاس فراوان. از اشتباه درآوردیدمان!
    عجب فعلی شد. هم درآوردن دارد، هم آوردن دارد و هم دیدن(!)
    ما را دیدید، برایمان مثال آوردید و از اشتباه درآوردید. D:

    پاسخ
  • کلمه فایده جزء کدام است ؟

    پاسخ
  • سید ایوب
    15مرداد 1397، 17:06

    توضیح خوبی بود. اما چطور می‌شه فهمید، «ه» ملفوظ یا غیرملفوظ است؟

    پاسخ
    • در گفتار و نوشتارتان، به انتهای واژه «ی» نسبت یا مصدری یا نکره بچسبانید. اگر چسبید، «ه» ملفوظ است. اگر نیاز به «ا» میانجی داشت، غیرملفوظ است. برای نمونه، «فرمانده + ی = فرماندهی»، اما «پروانه + ی = پروانه‌ای». همین‌طور است: گرهی، توجهی و… .

  • بسیار روش خوبی بود.
    لطفاً هنگام پاسخ دادن به دیدگاه، با ایمیلی کاربر را مطلع کرده و امکان امتیازدهی به نظرات را هم اضافه کنید.
    سپاس.

    پاسخ
  • سید ایوب
    17خرداد 1398، 16:28

    فرماندهی می‌کند.
    فرمانده‌ای تونا است.
    جفتشان که درست است!

    پاسخ
  • سلام.
    ملفوظ‌بودن «ه» در کلمهٔ «فرمانده» هیچ‌جوره به‌ کَتم نمی‌رود!

    پاسخ
    • عارضم خدمتتون که «ـده» توی «فرمانده» از «دادن» می‌آد! در اصل می‌شه «فرمان‌دهنده»؛ یعنی «ده» از «دهنده» می‌آد و «ه» ملفوظه.

  • ممنون. بسیار مفید بود.

    پاسخ
  • امید نی‌چی
    24خرداد 1400، 10:00

    با سلام و احترام به همه‌ی دوستان؛
    معضلات خط پارسی با این دستورات پیچ‌درپیچ حل نمی‌شود هیچ، سخت‌تر هم می‌شود. سعی کنید هیچ‌وقت کلمه‌ها و تک‌واژها را به هم متصل ننویسید. «ه» چه ملفوظ یا به اصطلاح غلط چه غیرملفوظ باشد به‌تر و منطقی‌تر است جدا باشد تا هویت و استقلال واژه‌ها، تک‌واژها هم‌واره حفظ شود. این موضوع کارِ آموزش، یادگیری، نگارش و… را در زبان بسیار راحت می‌نماید. متون گذشته‌ی پارسی پر است از بی‌توجه‌هی‌ها بی‌منطقی‌ها که لازم است کم‌کم یا با همت انقلابی حل شود هر چند ادبای قدیمی‌تر همیشه در برابر این حرکت‌ها مقاومت می‌کنند.
    سپاس

    پاسخ
  • نسرین تهرانی
    21تیر 1401، 16:06

    بهره بردم. سپاسگزارم

    پاسخ
  • سپاس، مطلب بسیار مفیدی بود.
    لطفاً در مورد شیوۀ درست نگارش کلماتی که با همزه تمام می‌شوند هم توضیح دهید. به عنوان نمونه منشأشان درست است یا منشئشان؟ شیءای درست است یا شیئی؟

    پاسخ
    • کتابچۀ دستورخط خط فارسی فرهنگستان را ببینید. با جست‌وجوی همین عنوان به‌راحتی می‌آید. هم همۀ همزه‌ها را گفته و هم همۀ حالت‌های آمدن ضمیرهای مِلکی و مجموعۀ فعلِ «ام، ای، است…» را.

      منشأ، منشأشان
      شیء، شیئی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

پُر کردن این بخش الزامی هست
پُر کردن این بخش الزامی هست
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.

فهرست
کپی شد